به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی در نوزدهمین کنگره ملی دانش اعتیاد با تشریح رویکردها و برنامه‌های این سازمان در حوزه پیشگیری، درمان و بازتوانی و کاهش آسیب‌های ناشی از اعتیاد، بر ضرورت حرکت به سمت حکمرانی یکپارچه، مبتنی بر شواهد علمی و توانمندسازی اجتماعی تأکید کرد.
حسینی با بیان اینکه اعتیاد پدیده‌ای چندبعدی و متأثر از عوامل روان‌شناختی، اجتماعی و اقتصادی است، اظهار کرد: اعتیاد را نمی‌توان صرفاً یک لغزش اخلاقی یا اختلال زیستی و عصبی دانست؛ این پدیده با رنج‌های روانی، آسیب‌های دوران کودکی، گسست‌های اجتماعی و نابرابری‌های ساختاری ارتباط دارد.
وی افزود: پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب باید به‌عنوان حلقه‌های به‌هم‌پیوسته نظام سلامت و حمایت اجتماعی دیده شوند. رویکردهای جزیره‌ای و پراکنده در این حوزه، اثربخشی برنامه‌ها را کاهش می‌دهند و هزینه‌های بیشتری به همراه دارند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت ارتقای حکمرانی یکپارچه خدمات، تخصیص عادلانه منابع و ارزیابی نتایج ملموس برنامه‌ها، سه محور پیشگیری، درمان و بازتوانی و کاهش آسیب را از محورهای اصلی سیاست‌گذاری این سازمان در حوزه اعتیاد برشمرد.
توسعه پیشگیری محله‌محور و تقویت مهارت‌های زندگی
حسینی با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از اعتیاد گفت: پیشگیری مؤثر نباید به آموزش‌های مقطعی و هشداردهنده مبتنی بر ترس محدود شود، بلکه باید بر توسعه مهارت‌های زندگی، توانمندسازی خانواده‌ها، آموزش والدگری مبتنی بر فرزندپروری مثبت و تقویت تاب‌آوری فردی و اجتماعی استوار باشد.
وی افزود: پیشگیری باید در تمام مراحل زندگی، از کودکی و نوجوانی تا جوانی و میانسالی، و در محیط‌های مختلف از جمله خانواده، مراکز آموزشی، محلات و محیط‌های کاری دنبال شود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای طرح جامع سلامت اجتماعی محله‌محور «سلام» اظهار کرد: این طرح در نزدیک به سه هزار محله، با مشارکت سه هزار تسهیلگر و در قالب ۱۵ فعالیت اجتماع‌محور استاندارد در حال اجراست.
به گفته وی، فعالیت‌های این طرح حوزه‌هایی همچون توانبخشی مبتنی بر جامعه، مراکز مهر و گفت‌وگو، طرح خاتم، طرح پازک، طرح محب، همیاران سلامت روان، تسهیلگری اشتغال و آموزش‌های مرتبط با محیط‌های زندگی و پیش از ازدواج را دربرمی‌گیرد.
حسینی همچنین از آغاز اجرای طرح غربالگری هشت اختلال شایع کودکان خبر داد و گفت: این طرح ابتدا در جامعه هدف سازمان بهزیستی اجرا می‌شود و سپس توسعه آن در سطح ملی دنبال خواهد شد.
وی با تشریح بخشی از عملکرد برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در سال گذشته افزود: در این مدت، هزار و ۳۰۰ گروه هدف در محلات کم‌برخوردار و حاشیه‌نشین تحت پوشش فعالیت‌های پیشگیری از اعتیاد قرار گرفتند و برنامه‌های پیشگیری در هزار محیط اداری و کاری اجرا شد. همچنین ۲۲ هزار و ۲۴۲ نفر از دختران و پسران در برنامه‌های تقویت تاب‌آوری و توانمندسازی مشارکت کردند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در قالب طرح خاتم، با مشارکت در ۳۳۴ شهرستان و هزار و ۱۴۹ محله، بیش از ۴۲ هزار نفر از خدمات بهره‌مند شدند. همچنین ۱۰ هزار و ۴۹۶ زن در قالب ۶۹۳ گروه در برنامه‌های پیشگیرانه مشارکت کردند.
وی با اشاره به فعالیت همیاران سلامت روان گفت: هزار و ۳۵۷ گروه همیار سلامت روان با برگزاری هفت هزار و ۲۵۴ جلسه تخصصی، ۱۴ هزار و ۶۳۳ شهروند را تحت پوشش خدمات خود قرار دادند.
حسینی افزود: در قالب طرح پاترا، ۵۲۳ گروه با پوشش ۳۲ هزار نفر، در حوزه پیشگیری از اعتیاد و ارتقای توانمندی‌های شناختی و رفتاری فعالیت کردند. طرح پازک نیز با ۵۲۳ گروه و پوشش ۱۴ هزار نفر، بر پیشگیری از اعتیاد در زنان دارای همسر مصرف‌کننده مواد متمرکز بود.
وی ادامه داد: طرح کیان با هدف پیشگیری از اعتیاد در محیط‌های کاری نیز با فعالیت ۹۹۲ گروه، ۲۳۸ هزار نفر از شاغلان کشور را تحت پوشش قرار داد.
درمان و بازتوانی؛ از سم‌زدایی تا بازگشت پایدار به جامعه
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به درمان اعتیاد اظهار کرد: درمان نباید به سم‌زدایی و پایان دوره اقامت در مراکز محدود شود، بلکه باید با فراهم‌کردن شرایط لازم برای تداوم بهبودی و بازگشت فرد به زندگی اجتماعی همراه باشد.
حسینی با اشاره به مفهوم «سرمایه بازیابی» گفت: پایداری بهبودی به مجموعه‌ای از عوامل انسانی، اجتماعی، مادی و فرهنگی وابسته است. بازیابی سلامت روان و انگیزه فردی، ترمیم روابط خانوادگی، دسترسی به مسکن امن، اشتغال پایدار و مقابله با انگ اجتماعی، از مؤلفه‌های مهم این فرایند هستند.
وی افزود: افرادی که دوره درمان را پشت سر می‌گذارند، برای تداوم بهبودی به حمایت‌های پس از خروج از مراکز نیاز دارند. اگر فرد از حمایت خانواده، مسکن، اشتغال و خدمات سلامت روان محروم باشد، احتمال بازگشت به مصرف افزایش می‌یابد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین بر اهمیت مراقبت‌های ترومامحور تأکید کرد و گفت: در مواجهه با افراد دارای سابقه مصرف مواد، باید به جای سرزنش و نگاه قضاوت‌گرانه، آسیب‌ها و تجربه‌های ناگوار زندگی آنان را شناخت و زمینه دسترسی‌شان به حمایت‌های تخصصی و اجتماعی را فراهم کرد.
حسینی با اشاره به ظرفیت‌های سازمان بهزیستی در این حوزه اظهار کرد: ۹۴۱ مرکز اقامتی بهبود و بازتوانی و ۳۸ مرکز اجتماع‌مدار درمان اعتیاد (TC) در این حوزه فعالیت دارند و در مجموع، بیش از ۳۴۰ هزار نفر از خدمات تخصصی درمانی و بازتوانی بهره‌مند شده‌اند.
وی افزود: توسعه خدمات پس از درمان نیز از اولویت‌های سازمان است؛ در همین راستا، ۶۹ مرکز توانمندسازی و صیانت اجتماعی و ۱۷۲ واحد تخصصی مدیریت مورد ایجاد شده است تا حمایت از افراد پس از خروج از مراکز درمانی، در خانواده و جامعه استمرار یابد.
به گفته حسینی، پیوند میان پیشگیری اولیه، مدیریت مورد و توانمندسازی و صیانت اجتماعی پس از خروج، از ارکان اصلی رویکرد سازمان بهزیستی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش ماندگاری بهبودی است.
فعالیت ۳۹۵ مرکز تخصصی در حوزه کاهش آسیب
حسینی در ادامه با تأکید بر اهمیت کاهش آسیب‌های ناشی از اعتیاد گفت: کاهش آسیب به معنای کنارگذاشتن درمان نیست، بلکه رویکردی برای صیانت از حق حیات و کرامت انسانی، کاهش رفتارهای پرخطر و پیشگیری از انتقال بیماری‌های عفونی از جمله HIV و هپاتیت‌های ویروسی است.
وی افزود: خدمات کاهش آسیب باید از مداخلات محدود و مقطعی فراتر برود و به مسیری پیوسته از مراقبت، حمایت اجتماعی و اتصال تدریجی افراد به خدمات درمانی و بازتوانی تبدیل شود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیت‌های موجود در این حوزه اظهار کرد: ۳۹۵ مرکز تخصصی ارائه خدمات کاهش آسیب شامل مراکز گذری، سرپناه‌های شبانه، تیم‌های سیار، ایستگاه‌های کاهش آسیب و خودروهای سیار در مناطق خاص و پرخطر شهری فعالیت می‌کنند.
وی ادامه داد: این مراکز در سال گذشته به ۸۸ هزار نفر و در سه‌ماهه نخست سال جاری به ۵۰ هزار نفر خدمات ارائه کرده‌اند.
حسینی با اشاره به مجموع ظرفیت مراکز تخصصی درمان و کاهش آسیب سازمان بهزیستی گفت: شبکه خدمات این سازمان در مجموع یک‌هزار و ۳۲۲ مرکز تخصصی را دربرمی‌گیرد که تاکنون بیش از ۴۶۱ هزار نفر از خدمات آن بهره‌مند شده‌اند.
افزایش سهم پیشگیری در بودجه و توسعه خدمات پس از درمان
رئیس سازمان بهزیستی کشور در تشریح اولویت‌های آینده این سازمان، افزایش سهم اعتبارات پیشگیری از بودجه ملی و توسعه برنامه‌های محله‌محور را ضروری دانست و گفت: باید منابع بیشتری به پیشگیری اولیه و خدمات اجتماع‌محور اختصاص یابد؛ چراکه سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین‌تر در مراحل بعدی جلوگیری کند.
حسینی همچنین بر اجرای دقیق تکالیف قانونی برنامه هفتم پیشرفت تأکید کرد و افزود: واگذاری مسئولیت درمان‌های قهری و تکالیف مرتبط با ماده ۱۶ به متولیان قانونی ذی‌ربط، مطابق قانون، می‌تواند ظرفیت‌های تخصصی سازمان بهزیستی را برای توسعه مراقبت‌های ترومامحور، بازتوانی تخصصی زنان و نوجوانان، گسترش مراکز اجتماع‌مدار و تقویت صیانت اجتماعی و شغلی پس از درمان متمرکز کند.
وی با تأکید بر ضرورت یکپارچه‌سازی اطلاعات و خدمات گفت: حرکت از سامانه‌های پراکنده به سمت پرونده یکپارچه سلامت و بازتوانی اجتماعی، با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، باید در دستور کار قرار گیرد تا افراد در چرخه رفت‌وآمد میان مراکز درمانی، خیابان و شرایط طرد اجتماعی از دسترس خدمات حمایتی خارج نشوند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در پایان با دعوت از دانشگاهیان، پژوهشگران، متخصصان و مدیران برای مشارکت در ارتقای سیاست‌های ملی مقابله با اعتیاد، اظهار کرد: هدف آن است که سیاست‌های این حوزه از رویکردهای مبتنی بر طرد و مداخلات تسکینی به سمت حفظ کرامت انسانی، گسترش سلامت فراگیر و توانمندسازی پایدار افراد حرکت کند.
نظر شما